2016-05-17

Obraz tygodnia – Tadeusz Gronowski

Tadeusz Lucjan Gronowski urodził si w roku 1894 w Warszawie. W 1915 roku zapisał si na Wydział Architektury Politechniki Warszawskiej, gdzie wykładali m.in. znakomity grafik, Edmund Bartłomiejczyk, prowadzcy rysunek architektoniczny, i mistrz rysunku odrcznego – Zygmunt Kamiski. Techniki malarskie studiował w paryskiej École Supérieur des Beaux-Arts. Współpracował równolegle jako dekorator z ekskluzywnymi paryskimi domami towarowymi: Galleries Lafayette, Au Printemps, Au Louvre i Trois Quartiers. Uczestniczył w wielu wystawach w kraju i za granic, zdobywajc wiele prestiowych nagród: W 1925 roku Grand Prix na Midzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej w Paryu, w 1929 złoty medal na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu, w 1935 komandori Leopolda II na Midzynarodowej Wystawie Sztuki Współczesnej w Brukseli, w 1937 złoty i srebrny medal na Midzynarodowej Wystawie "Sztuka i Technika" w Paryu, w 1939 złoty medal na Wystawie wiatowej w Nowym Jorku. 

Po II wojnie wiatowej, jako artysta ju uformowany, nie zmienił praktycznie swej stylistyki, a take sposobu widzenia sztuki. Diametralnie tylko zmieniła si rzeczywistość, w której przyszło mu tworzy jeszcze z gór 40 lat. W roku 1939 stracił pod bombami pracowni, która mieciła si w domu rodzinnym Gronowskich przy ulicy Nowy wiat 49. Nastpna, któr urzdził przy ulicy Okólnik 9, cudem przetrwawszy Powstanie Warszawskie, słuyła mu do koca długiego ycia, które zakoczył w roku 1990. 

Po wojnie Gronowski pomimo zupełnej zmiany warunków ustrojowych, zachował uprzywilejowan pozycj. Imponował nieskazitelnym wygldem, manierami, obyciem i kultur towarzysk. Jako artysta cieszcy si ogromnym autorytetem w rodowisku plastycznym, przez wiele lat pełnił obowizki prezesa Zarzdu Głównego Zwizku Polskich Artystów Plastyków (w latach 1954 – 1957, 1961 – 1967). Mianowany został równie profesorem Akademii Sztuk Piknych w Warszawie. Powrócił równie do projektowania ilustracji i okładek. Pracował m.in. dla wydawnictw: „Nasza Ksigarnia”, „Sport i Turystyka”, „Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza”, „Pastwowy Instytut Wydawniczy”, „Iskry”. Ilustrował czasopisma: „Kobieta”, „Teatr”, „Ruch Muzyczny”, „Polish Film” i inne, bdc z zasady wiernym estetyce lat midzywojennych. Kontynuował równie projektowanie wntrz. Był autorem wystroju kilku powojennych warszawskich kawiarni: „Lajkonika”, „Ujazdowskiej”, „Kopciuszka” i „Mazowii”. Współpracował, pod egid Bohdana Pniewskiego, przy urzdzaniu dwóch stołecznych monumentalnych gmachów uytecznoci publicznej: Sejmu (otwarcie 1952) i Teatru Wielkiego (otwarcie 1965). W realizacjach tych bez trudu odczyta mona zapónione cechy stylu art déco, tyle e w sposób charakterystyczny zmonumentalizowane przez ideologi socrealizmu. Projektował pawilony na wystawach i targach krajowych i midzynarodowych, m.in. na Wystawie Ziem Odzyskanych we Wrocławiu (1948), Zagrzebiu (1959), Paryu (1963) i Londynie (1964). 

Z kocem lat sześćdziesitych Gronowski zaczł odchodzi od plakatu, który nie skrpowany w Polsce wzgldami komercyjnymi zyskiwał stopniowo rang samodzielnego dzieła sztuki graficznej. Malarstwo Gronowskiego, bdce w duym stopniu konsekwencj jego graficznych dowiadcze, trudno zakwalifikowa. W ostatnich obrazach z lat osiemdziesitych widzimy powrót do sztuki przedstawiajcej, pogłbionej o dowiadczenia abstrakcji i klasycznego surrealizmu. Oschłe formy geometryczne odchodz w partie tła, z którym współgraj elementy figuratywne, sprowadzone najczęściej do linearnych schematów. Kreska Gronowskiego po dawnemu gitka, pełna wyrafinowanej elegancji, z ogromn sprawnoci zaczła okrela na nowo kształty konkretne, zwizane z postaci kobiety, tacem, poezj, muzyk, architektur. Pogoda, optymizm i umiłowanie ycia, towarzyszce artycie do koca, zdawały si by niezmiennym motorem powstawania jego sztuki. 


Nova, 1971

tempera na brystolu
146 cm x 96 cm (w 
wietle passe-partout) 

Fenomen artystyczny Gronowskiego polegał na tym, e cały swój wielki potencjał twórczy skoncentrował na szeroko pojmowanej sztuce dekoracyjnej. Prócz plakatów wykonywał ilustracje oraz okładki do książek, czasopism i płyt. Był autorem etykiet, prospektów, folderów oraz znaczków pocztowych. Parał si scenografi, tkanin artystyczn i dekoracyjnym malarstwem. Projektował kostiumy, wntrza i meble.

W latach siedemdziesiątych artysta odrzucił przedmiotowość, podejmujc problemy przestrzeni i ruchu. Zaczł stosowa iluzje optyczne – falowania, pulsowania i wibracje na podobiestwo op-artu. Zmieniła si równie technika jego prac. Malował, a właciwie krelił na kartonach duego formatu nacignitych jak płótno na blejtramy, uywajc głównie tempery. Z początku tego okresu pochodzi abstrakcyjna kompozycja Nova – monumentalna praca o cechach op-artowskich, zaskakująca feerią żywych barw i dynamicznych kształtów. Niezaprzeczalnym walorem jego pracy jest godny architekta rygor kompozycji, doskonałe zrozumienie przestrzeni, proporcji brył oraz harmonii barw. Odnajdziemy w niej wiele cech Gronowskiego plakacisty, nie tylko od strony warsztatu, ale i szczególnej poetyki. “Mylenie plakatowe” uwidacznia si w wysublimowanej grze formy i kolorów czy metafor przestrzeni i ruchu. 

Niemal zawsze w pracach artysty znaleźć moemy w nich jaki, choby zasugerowany, „art plastyczny”, jakąś „oswojon” form wyłaniajc si z pozornie abstrakcyjnych elementów. Stosował dynamiczne układy i zrónicowan faktur uzyskan poprzez zmienny rytm równoległych linii. Malarstwo Gronowskiego, bdce w duym stopniu konsekwencj jego graficznych dowiadcze, trudno zakwalifikowa. Rówienik Staewskiego i Strzemiskiego, poruszał si raczej obok naszej awangardy. Skłaniał si – jako przedstawiciel „Rytmu” – ku bardziej umiarkowanym tendencjom. Zwrócił si w stron abstrakcji jako artysta dojrzały i niejednokrotnie odnosimy wraenie, e poszukujc nowych walorów dekoracyjnych bawił si swymi umiejtnociami, sw niezwykł zrcznoci w komponowaniu przestrzeni. Wierny francuskiemu esprit, bliszy był w kompozycjach pełnych kolorystycznego, przestrzennego i rytmicznego napicia starszym od niego o 10 lat: Robertowi Delaunayowi czy Augustowi Herbinowi, a z młodszego pokolenia Victorowi Vasarely’emu, ni naszym rodzimym abstrakcjonistom.